21-ე საუკუნის მეორე დეკადიდან მოყოლებული, ხელოვნური ინტელექტი (Artificial intelligence-AI) იქცა ერთ-ერთ ყველაზე რევოლუციურ ძალად ჩვენი ცივილიზაციის ტექნოლოგიური განვითარებისთვის. მისი გავლენა განსაკუთრებულად შესამჩნევია სამხედრო სფეროში, სადაც ის აქტიური გამოყენების შემთხვევაში მთლიანად ცვლის საომარი მოქმედებების ხასიათს, სამხედრო სტრატეგიის დაგეგმვის მეთოდებსა და მაღალტექნოლოგიური სისტემების მუშაობის პრინციპებს.
თანამედროვე სამხედრო ტექნოლოგიების განვითარების ტემპი მნიშვნელოვნად გაიზარდა ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში. ტრადიციული შეიარაღების პარალელურად, სამხედრო ძალები ცდილობენ ტექნოლოგიური უპირატესობის მოპოვებას ჯარების მექანიზაციის, ავტომატიზაციისა და ინტელექტუალური სისტემების მეშვეობით. ამ პროცესში გადამწყვეტი როლი ენიჭება ხელოვნურ ინტელექტს, რომელიც უზრუნველყოფს მონაცემთა სწრაფ ანალიზს, გადაწყვეტილებების ოპტიმიზაციას და ავტომატიზებული პლატფორმების ფუნქციონირებას.
ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების ძირითადი მიმართულებები სამხედრო სფეროში
- თავდაცვითი და შეტევითი სისტემების მართვის სისტემების ავტომატიზაცია
AI დღეს დღეობით ინტეგრირებულია როგორც პასიურ თავდაცვით ასევე აქტიური ზემოქმედების შეტევითი ხასიათის საბრძოლო სისტემებში. ეს თავის თავში მოიცავს:
- დრონებსა და უპილოტო სისტემებს (UAV/UGV/UUV) — ხელოვნური ინტელექტი ანალიზს უკეთებს გარემოს, იღებს ტაქტიკურ გადაწყვეტილებებს და ახორციელებს მეორე ხარისხოვან ტექნიკურ ოპერაციებს ადამიანის მინიმალური ჩარევის პირობებში.
- ავტონომიური თავდაცვითი კომპლექსები — მაგალითად, ისრაელის რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემა Iron Dome ან სამხრეთ კორეის წარმოების ავტონომიური დისტანციური მოდული Samsung SGR-A1, რომლებსაც ცეცხლის მართვის სისტემაში აქვთ მიზნის ავტომატური ამოცნობის, გაცილების და განადგურების უნარი.
2. სამხედრო სადაზვერვო და სათვალთვალო სისტემები
- მრავალარხიანი მონაცემების ანალიტიკა (Big Data + AI) — AI აფასებს სატელიტურ, რადარულ და კიბერსივრცის მონაცემებს ოპერატიული ან სტრატეგიული სურათის შესაქმნელად.
- წინასწარი შეფასება და საფრთხეების პროგნოზირება — ჯარების ერთიანი მართვის სისტემებში AI შეიძლება გამოიყენონ მოწინააღმდეგის სავარაუდო ქცევის პროგნოზირებისთვის, რაც აძლიერებს წინასწარი მრავალმხრივი დაგეგმვის შესაძლებლობას.
3. საომარი ოპერაციების მართვა და ოპტიმიზაცია
AI სისტემები გამოიყენება:
- ბრძოლის ველის სიმულაციაში, სადაც შესაძლებელი ხდება სხვადასხვა სცენარის იმიტაცია რეალურ დროში.
- ლოგისტიკური პროცესების მართვაში, მათ შორის მარაგების დაგეგმარება, ტექნიკის განლაგების ოპტიმიზაცია და ევაკუაციის დაგეგმვა.
პრაქტიკული მაგალითები
1. Project Maven (აშშ)
პენტაგონის ინიციატივა, რომლის მიზანია ვიდეომასალიდან ობიექტების ავტომატური ამოცნობა დრონების მიერ გადაღებული კადრებიდან. პროექტმა მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა ამოცანების შესრულების სიზუსტე და დრო.
2. Manned-Unmanned Teaming (MUM-T) / Loyal Wingman
AI-ის გამოყენებით მოქმედებაზე დაფუძნებული უპილოტო საბრძოლო თვითმფრინავების სახეობა, რომელიც მოქმედებს პილოტირებად გამანადგურებელთან ან ბომბდამშენთან ერთად, როგორც მისი “მეგობარი მფრინავი”. სისტემა დამოუკიდებლად ირჩევს მიზნებს და მოძრაობის ტაქტიკას.
ასეთი ტიპის საფრენი აპარატები თავსებადი იქნება მე-6 თაობის საფრენ აპარატებთან. ამ ეტაპზე შექმნილია საცდენი ნიმუშები, მათ შორის: აშშ – XQ-58 Valkyrie და Skyborg , ჩინური Chengdu WZ-10 და GJ-11 Sharp Sword, ინდოეთი – HAL CATS Warrior, თურქეთი TAI Anka-3 და Bayraktar Kızılelma და სხვა.
3. ISR (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance) სისტემები
ISR სისტემებში ხელოვნური ინტელექტი ფართოდ გამოიყენება ზუსტი სამიზნეების იდენტიფიკაციისთვის, მიზნის მოძრაობის მოდელირებისათვის და შესაძლო თავდასხმების პროგნოზირებისთვის.
გამოწვევები და რისკები
1. ეთიკური დილემები
- უნდა ჰქონდეს თუ არა მანქანას უფლება ადამიანის სიცოცხლის მოსპობის შესახებ გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღებაზე?
- როგორ უნდა დადგინდეს პასუხისმგებლობა, თუკი AI სისტემამ შეცდომით გაანადგურა სამოქალაქო ობიექტი?
2. ჰაკერული თავდასხმები და კონტროლის დაკარგვა
- ხელოვნური ინტელექტის სამხედრო სისტემებში გამოყენება ქმნის ახალ კიბერუსაფრთხოების საფრთხეებს. მოწინააღმდეგის მიერ მასზე კონტროლის მოპოვებამ შეიძლება გამოიწვიოს გამოუსწორებელი პრობლემები.
3. ტექნოლოგიური გაუმჭვირვალობა (Black Box Problem)
AI გადაწყვეტილებები ხშირად არ არის გამჭვირვალე. ეს ართულებს ანალიტიკოსებისა და სამხედრო ლიდერების მიერ მათი გადაწყვეტილებების სწორი ინტერპრეტაციის პროცესს.
საერთაშორისო პოლიტიკა და რეგულაციები
გაერო და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციები ცდილობენ შეიმუშაონ რეგულაციები ლეტალური ავტონომიური იარაღის (LAWS) გამოყენებაზე. 2023 წელს განხილული იყო მორატორიუმის დაწესება სრულად ავტონომიურ იარაღზე, თუმცა მსხვილ სახელმწიფოებს შორის კონსენსუსი ვერ შედგა.
პერსპექტივები
- ნეირომორფული სისტემები და ინდივიდუალური AI-ასისტენტები ჯარისკაცებისთვის — ინდივიდუალურ მებრძოლებს ექნებათ ხელოვნური ინტელექტის მხარდაჭერა ბრძოლის ველზე რეალურ დროში.
- AI-ის ინტეგრაცია კოსმოსურ სარდლობებში — მონაცემების მართვის ავტომატიზაცია ორბიტიდან მიწის დონეზე.
- ჰიბრიდული AI+კვანტური სისტემები — მომავლის სამხედრო ტექნოლოგიები ეფუძნება სწრაფ მონაცემთა დამუშავებასა და ახალ გადაწყვეტილებების მოდელირებას.
ხელოვნური ინტელექტი წარმოადგენს სამხედრო სფეროს მომავალში, ტექნოლოგიური რევოლუციის მთავარ მამოძრავებელ ძალას. იგი აუმჯობესებს გადაწყვეტილების მიღების პროცესს, ზრდის ეფექტიანობას და ავითარებს სრულიად ახალ ტიპის შეიარაღებას. თუმცა, ამასთან ერთად, ის წარმოშობს ეთიკურ, ტექნოლოგიურ და პოლიტიკურ გამოწვევებს, რომელთა გამკლავება მხოლოდ გლობალურ დონეზე თანამშრომლობისა და რეგულაციების მეშვეობით არის შესაძლებელი. AI-ის გამოყენება სამხედრო სფეროში უნდა იყოს გამჭვირვალე და მკაცრად რეგულირებული — წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის შეიძლება იქცეს არა მხოლოდ თავდაცვის, არამედ დიდი საფრთხის წყაროდაც.
Homo Militaris 
Leave a comment